ಪದ್ಯ ಪಾಠ: ಹಲಗಲಿ ಬೇಡರು
ಸಂಗ್ರಹಕಾರರು: ಡಾ|| ಬಿ. ಎಸ್. ಗದ್ದಗಿಮಠ
ಪೀಠಿಕೆ:
ಇದು ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಜನಪ್ರಿಯ ಲಾವಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. 1857ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮುಧೋಳ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಹಲಗಲಿ ಗ್ರಾಮದ ಬೇಡರು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕುಂಪಣಿ ಸರ್ಕಾರದ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ನಿಷೇಧ ಕಾಯ್ದೆಯ ವಿರುದ್ಧ ನಡೆಸಿದ ವೀರಾವೇಶದ ಹೋರಾಟವನ್ನು ಈ ಲಾವಣಿ ಮನೋಜ್ಞವಾಗಿ ಬಣ್ಣಿಸುತ್ತದೆ.
ಅ) ಒಂದು ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಿಸಿ
ಉತ್ತರ: ಕುಂಪಣಿ ಸರಕಾರವು ಜನರು ತಮ್ಮ ಬಳಿಯಿರುವ ಎಲ್ಲ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು (ಹತಾರಗಳನ್ನು) ಸರಕಾರಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿಸಬೇಕೆಂದು ನಿಶ್ಯಸ್ತ್ರೀಕರಣದ ಆದೇಶ ಹೊರಡಿಸಿತು.
ಉತ್ತರ: ಹಲಗಲಿಯ ನಾಲ್ವರು ಪ್ರಮುಖರು ಜಡಗ, ಬಾಲ, ಹನುಮ ಮತ್ತು ರಾಮ.
ಉತ್ತರ: ಬ್ರಿಟಿಷರು ಹಲಗಲಿ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಿ ದಾಂಧಲೆ ನಡೆಸಿದ್ದರಿಂದ ಊರಿನ ಗುರುತು ಉಳಿಯದಂತಾಯಿತು.
ಉತ್ತರ: 1857ರ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದ ಆದೇಶದ ವಿರುದ್ಧ ಹಲಗಲಿ ಬೇಡರು ನಡೆಸಿದ ಬಂಡಾಯವು ಲಾವಣಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.
ಉತ್ತರ: ಹಲಗಲಿ ಗ್ರಾಮವು ಮುಧೋಳ ಸಂಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ (ಪ್ರಸ್ತುತ ಬಾಗಲಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲೆ) ಒಂದು ಹಳ್ಳಿಯಾಗಿದೆ.
ಆ) ಎರಡು-ಮೂರು ವಾಕ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಿಸಿ
ಉತ್ತರ: ಕುಂಪಣಿ ಸರ್ಕಾರವು ಎಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿಸಬೇಕೆಂದು ಆದೇಶಿಸಿತು. ಬೇಡರಿಗೆ ಆಯುಧಗಳೇ ದೈವ ಮತ್ತು ಜೀವನದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿದ್ದವು. ಅವುಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದ ಬೇಡರು ಸ್ವಾಭಿಮಾನಕ್ಕಾಗಿ ದಂಗೆ ಎದ್ದರು.
ಉತ್ತರ: ಬೇಡರು ಸರ್ಕಾರದ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ, ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಕೇಳಲು ಬಂದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಿದರು. ಈ ಬಂಡಾಯವನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕಲು ಮತ್ತು ಬೇಡರನ್ನು ಶಿಕ್ಷಿಸಲು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದಂಡು (ಸೈನ್ಯ) ಹಲಗಲಿಗೆ ಬಂದಿತು.
ಉತ್ತರ: ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದಂಡು ಹಲಗಲಿ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿಯಿತು. ಕ್ರೂರವಾಗಿ ವರ್ತಿಸಿದ ಸೈನಿಕರು ಮನೆಮನೆಗಳಿಗೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಿದರು ಮತ್ತು ಹಗಲಿರುಳು ಎನ್ನದೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಗುಂಡಿನ ಮಳೆ ಸುರಿಸುತ್ತಾ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದರು.
ಉತ್ತರ: ಲಾವಣಿಗಳು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಶೌರ್ಯ, ಸಾಹಸ ಮತ್ತು ದೇಶಪ್ರೇಮದ ನೈಜ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ವೀರರಸ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತವೆ. ಇತಿಹಾಸದ ವೀರಗಾಥೆಗಳನ್ನು ಜನರಲ್ಲಿ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ತುಂಬುವಂತೆ ಹಾಡುವುದರಿಂದ ಇವುಗಳನ್ನು ವೀರಗೀತೆಗಳು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಇ) ಎಂಟು-ಹತ್ತು ವಾಕ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಿಸಿ
ಉತ್ತರ: ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕುಂಪಣಿ ಸರ್ಕಾರವು ಭಾರತೀಯರ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕುಂದಿಸಲು ನಿಶ್ಯಸ್ತ್ರೀಕರಣ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು. ಹಿರಿಯರು ಪೂಜಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಕೊಡಲು ಹಲಗಲಿಯ ಬೇಡರು ಸಿದ್ಧವಿರಲಿಲ್ಲ. ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಸಂಧಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಜಡಗ ಮತ್ತು ಬಾಲ ಅವರ ತಂಡವು ತೀವ್ರವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಿತು. ಇದನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರವು ಕರ್ನಲ್ ಜಿ.ಬಿ. ಸೆಟನ್ ಕರ್ರೆ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿತು. ಸೈನ್ಯವು ಹಳ್ಳಿಗೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಿತು. ಬೇಡರು ವೀರಾವೇಶದಿಂದ ಹೋರಾಡಿದರೂ ಆಧುನಿಕ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳಿದ್ದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೈನ್ಯವು ಅಮಾಯಕರನ್ನು ಕೊಂದು, ನಾಯಕರನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿದು ದಂಗೆಯನ್ನು ಕ್ರೂರವಾಗಿ ಹತ್ತಿಕ್ಕಿತು.
ಉತ್ತರ: ಹಲಗಲಿ ದಂಗೆಯಿಂದ ಇಡೀ ಗ್ರಾಮವು ಸ್ಮಶಾನದಂತಾಯಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷರ ಬೆಂಕಿ ದಾಳಿಗೆ ಮನೆಗಳು ನಾಶವಾದವು. ಜಡಗ, ಬಾಲರಂತಹ ವೀರ ನಾಯಕರು ರಣರಂಗದಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡುತ್ತಲೇ ವೀರಮರಣವನ್ನಪ್ಪಿದರು. ಉಳಿದ ಅನೇಕ ಹೋರಾಟಗಾರರನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷರು ಸೆರೆಹಿಡಿದು ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಿದರು. ಈ ಘಟನೆಯು ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕ್ರೌರ್ಯಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅಂದಿನ ಕಾಲದ ಜನರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಟದ ಕಿಚ್ಚನ್ನು ಹಚ್ಚಿತು. ಲಾವಣಿಕಾರರ ಮೂಲಕ ಈ ವೀರಗಾಥೆಯು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು.
ಈ) ಸಂದರ್ಭಸಹಿತ ಸ್ವಾರಸ್ಯ ವಿವರಿಸಿ
ಉತ್ತರ: ಕುಂಪಣಿ ಸರ್ಕಾರವು ಜನರಲ್ಲಿರುವ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳಲು ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಕಠಿಣವಾದ ಆದೇಶ ನೀಡಿದ ಸಂದರ್ಭದ ಮಾತಿದು. ಬ್ರಿಟಿಷರ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ ಇಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ.
ಉತ್ತರ: ಪ್ರಾಣ ಹೋದರೂ ಚಿಂತೆಯಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಮರ್ಯಾದೆಯಿಂದ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹಲಗಲಿಯ ವೀರ ಬೇಡರು ಶಪಥ ಮಾಡಿದ ಸಂದರ್ಭದ ಮಾತಿದು. ಅವರ ಸ್ವಾಭಿಮಾನ ಇಲ್ಲಿ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ.
ಉತ್ತರ: ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೈನ್ಯವು ಹಲಗಲಿಯ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದಾಗ ಸಣ್ಣ-ದೊಡ್ಡ ಎನ್ನದೆ ಎಲ್ಲರ ಮೇಲೆ ನಿರ್ದಯವಾಗಿ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಿದ ಭೀಕರತೆಯನ್ನು ಲಾವಣಿಕಾರರು ಬಣ್ಣಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭದ ಮಾತಿದು.
ಉತ್ತರ: ಲಾವಣಿಕಾರನು ತಾನು ಕಂಡ ಆ ಭೀಕರ ಯುದ್ಧದ ಘಟನೆಯನ್ನು ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯಾನುಸಾರ ಅತ್ಯಂತ ವಿನಮ್ರವಾಗಿ ಹಾಡಿನ ಮೂಲಕ ವಿವರಿಸಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಹೇಳುವ ಸಂದರ್ಭದ ಮಾತಿದು.
ಉ) ಬಿಟ್ಟ ಸ್ಥಳ ತುಂಬಿರಿ
೨. ಹಲಗಲಿಯು ಈಗ ಬಾಗಲಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಸೇರಿದೆ.
೩. ಕುಂಪಣಿ ಸರ್ಕಾರ ಜಾರಿಗೆ ತಂದ ಶಾಸನ ನಿಶ್ಯಸ್ತ್ರೀಕರಣ.
೪. ಲಾವಣಿಕಾರ ಅಂಕಿತಗೊಳಿಸಿರುವ ದೈವ ಹನುಮ (ಮಾರುತಿ).
೫. 'ವಿಲಾತಿ' ಪದದ ಸರಿಯಾದ ರೂಪ ವಿಲಾಯಿತಿ.